İnme böyle geliyorum diyor!

Türk Nöroloji Derneği Başkanı Prof. Dr. Şerefnur Öztürk, yurttaşların inmenin bulguları ile alakalı yeterli bilgisi olmadığını söylüyor. Bu vaziyetin yapılması gereken tıbbi müdahaleleri geciktirdiğini belirten Öztürk, herkesin usunda yakalaması gereken hayati bilgiler sıraladı: İnmenin en esas bulguları neler, inme geçiren bir hasta ya da yakını ilk olarak ne yapmalı, inme önlenebilir mi? İşte cevapları…

Türk Nöroloji Derneği’nin tertip ettiği 53. Milli Nöroloji Kurultayı Antalya’da yapıldı. Türkiye’den ve dünyanın pek çok ülkesinden kurultaya katılan nörologlar, nöroloji alanındaki son büyümeleri paylaştı.

Kongre kapsamında tertip edilen buluşmada ehemmiyetli bilgiler paylaşan Türk Nöroloji Derneği Başkanı Prof. Dr. Şerefnur Öztürk, inmenin nedenleri, bulguları ve rehabilitasyon biçimleri mevzusunda yurttaşların daha çok bilinçlendirilmesi gerektiğine vurgu yaptı. Öztürk konuşmasında, Türkiye’de inme geçiren bir hastanın en yakın zamanda rehabilitasyona erişebilmesi için gereken organizasyonun oluşturulmasında Sıhhat Bakanlığı ile birlikte ciddi çalışmalar yaptıklarını da açıkladı.

İşte Prof. Dr. Şerefnur Öztürk’deri, inme ile alakalı her yurttaşın öğrenmesi gereken yaşam kurtaracak bilgiler…

HER 1 MİLYON ŞAHSA BİR İNME MERKEZİ YAPILACAK

Sıhhat Bakanlığı ile beraber bu inme merkezleri mevzusunda çok ciddi çalışmalar yürüttük. Bakanlık son senelerde bu mevzuya gereken ehemmiyeti vermeye başladı. Bu çalışmadan evvel, Dünya Sıhhat Teşkilatı WHO tarafından inme rehabilitasyonunda nitelik ile alakalı çalışmalar başlatılmıştı ve bu çalışmalara Sıhhat Bakanlığı’mız da katılmıştı.

İLK 4,5 SAAT ÇOK EHEMMİYETLİ

Ülkemizde inme hastalarının bakımında nitelik ne seviyede, inme geçiren bir hasta sağlık kurumuna ne kadar zamanda erişebiliyor, bu zaman için amacımız ne olmalı, ilk 4,5 saat içerisinde yüzde kaçı rehabilitasyona erişebiliyor, bu hastaların yüzde kaçı ambulans kullanabiliyor, yeniden bu hastaların yüzde kaçı inme bulgularını hemen tanıyabilmiş, rehabilitasyon sonrası karmaşıklık oranları nasıl, rehabilitasyonda zafer oranlarımız ne vaziyette ve inme geçiren bir hastaya doğru müdahaleleri yapabilecek merkezimiz var? Sıhhat Bakanlığı ile beraber yaptığımız ve mevzu ile alakalı tam sualleri kapsayan seneler süren çalışmamız sonunda organizasyonda bazı aksaklıklarımız olduğunu gördük. Sonunda da bakanlık ile beraber bir İNME MUAYENEHANE PROTOKOLÜ hazırladık. Bu protokol bakanlığın fotoğrafı sitesinde de yayınlandı.

Protokolde, hastanın evinden ambulansa erişmesi, ambulansta yapılan müdahale biçimi, ambulanstan acil servise erişmesi, acil serviste kimler tarafından müdahale edileceği ve acil servisten de nöroloji birimlerine nasıl eriştirileceğine kadar tam adımlar ele alındı ve kaliteleri tanımlandı. Başka Bir Deyişle böylece hastanın zaman kaybetmeden inme bulgularını tanıyıp, en süratli yolla alakalı merkeze erişmesini sağlamak istiyoruz. Ambulans hizmeti mevzusunda da çalışmalarımız var zira merkezlere erişmenin en süratli yolu budur. Şehir müdürlüklerinin de yardımı ile, ambulans çalışanları hastayı nereye götürmesi gerektiğini bilecek.

HEKİM RAKAMI YETERLİ DEĞİL

Burada vurguladığımız çok ehemmiyetli bir nokta var; inme merkezleri, birimleri nöroloji uzmanlarının idaresinde olacak. Nöroloji uzmanlarının idaresinde kurulmuş merkezlere hastalar geldiğinde, hangi evrede ne yapılacak, bu hastaların bakımı nasıl idarenecek, rehabilitasyon hangi sırayla değişik disiplinlerin de işbirliği ile devam edilecek gibi adımlar tanımlanmış olacak. Ayrıca tabi ki inme merkezlerinin içinde teşebbüssel rehabilitasyon yapan tecrübeli bir uzman doktorun da olması gerekiyor. Bu uzmanlar damar içine girip pıhtıyı alacak ya da içinde eritecek teşebbüsü uygulayabilecek kadar teçhizatlı doktorlar olmalı. Şu an Türkiye’de bu doktorların rakamı yeterli değil. Bu sebeple de elimizdeki rakama göre muhakkak rakamlarda merkezler kurulacak ki şu an amacımız 1 milyon şahsa en az bir inme merkezi sağlanması yönünde.

İnme merkezlerinde, etraf ilçe ve köylerden hatta şehirlerden hava ambulansı ile en süratli bir biçimde hastaların gelmesi ve burada 7/24 hizmet verilmesi gerekiyor. Şu an bu protokolü uygulayan kentlerimiz var; Eskişehir, Bursa, İstanbul ve Ankara’da bazı bölgelere uygulanıyor.

ONAM FORMU MANİYİ

Damar içi pıhtı eritici rehabilitasyonda kanama karmaşıklıkları bir olasılık olarak var. Hakikatinde her rehabilitasyonun karmaşıklıkları vardır. Bu sebeple bazı karmaşıklıklar mevzusunda hasta ve hasta yakınını uyarmak ve onların onaylarını aldıktan sonra bu rehabilitasyonun uygulanması için, doktoru ve hastayı gözetmek ismine bir prosedür oluşturmuştuk. Ancak uygulamada gördük ki bu onam formunu hasta yakınına imza attırmak istediğimizde, rehabilitasyona başlama süresi uzuyor. Zira kimse bu mesullüğü almak istemiyor ve başka bir aile ferdine danışmak istiyor. Ama bu süreçte geçen her dakika, beyinde milyonlarca hücrenin vefatına neden oluyor. Üstelik artık ispatlandı ki bu rehabilitasyon inme için en tesirli rehabilitasyon biçimidir. Başka Bir Deyişle bu rehabilitasyon uygun zamanda yapıldığında hastaların neredeyse üçte biri netlikle fayda görüyor, yüzde 2’si ise ufak kanama karmaşıklıkları ile karşılaşabiliyor. Ama zati bu karmaşıklıklar rehabilitasyonu uygulayıp uygulamadığınıza bağlı değil, bunlar zati ortaya çıkıyor. Başka Bir Deyişle rehabilitasyon hastaya hasar veren ve vefat oranını artıran bir rehabilitasyon değil aksine rehabilitasyonun verimi bilimsel olarak da netleşmiştir. Rehabilitasyon hastaya o an fayda sağlamasa da üç ay sonra tesiri olduğunu yapılan çalışmalarla öğreniyoruz. Tam bu ispatlardan sonra Avrupa ülkelerinin çoğu onam formu uygulamasını kaldırdı. Zira gerçekten bir zaman kaybı ve bu rehabilitasyonu uygulamamak hastayı rehabilitasyonsuz vazgeçmektir. Bu sebeple biz de onam formunu kılavuzlarımızdan çıkarmak için çalışıyoruz.

TÜRKİYE’DE HASTA DOKTORA NE KADAR ZAMANDA ERİŞEBİLİYOR?

Ülkemizde bu zaman azıcık uzun. Hastaların yalnızca yüzde 10’u ilk 4,5 saatte doktorlara gelebiliyor. Bunların da bir kısmı damar içi pıhtı eritici rehabilitasyona uygun olabiliyor. Başka Bir Deyişle şu an Türkiye’de rehabilitasyon oranı yüzde 2 ortamında. Bu neticenin iki nedeni var: En büyük nedeni hasta semptomları tanıyamıyor, tanısa dahi mesela konuşması bozuluyor, kolunda veya bacağında güç kaybı ve anlaşma oluyor ama hasta “Azıcık bekleyeyim, geçer” diyerek geçiştiriyor ya da altında “Çok bitkinim, ondan oldu” gibi başka nedenler arıyor. Öncelikli olarak herkes inmenin bulgularını iyi bilmeli.

İkinci neden ise hastayı dolaysız rehabilitasyon uygulayabilecek merkeze hemen erişemiyor. Ambulans organizasyonu bu mevzuda bütün olmadığı için, ki hasta kendi imkânlarıyla kazançsa zaman daha da uzuyor, ilk olarak belki bu rehabilitasyonun yapılmadığı merkeze geliyor oradan nakil yapılıyor. Bu da takribî 2-3 saatlik bir zaman kaybettiriyor.

İNMENİN EN ESAS BULGULARI NELER?

Konuşmada ani bir bozulma ve anlaşılmaz hale gelme, konuşmaları kavramama, yüzde ve özellikle ağız köşesinde aniden bir asimetri oluşması, kollarda ve bacaklarda tek taraflı anlaşma ve güç kaybı… Bulgular bayan ve erkek için değişmiyor. Ancak bu bulguların yanı sıra ani baş dönmeleri, ani şuur ve görme kaybı gibi ender bulgular da görülebilir. Bu bulgular görüldüğünde hasta yakınları genellikle soğuk su, ayran, şekerli/tuzlu su içirme, tansiyonu düşürmeye çalışma gibi müdahaleler yapıyor. Ancak bu çok büyük bir yanılgı. Bulgular görüldüğünde yapılması gereken şey hemen 112’yi aramak. Aradığınızda bulguları sıraladığınız zaman sağlık görevlileri gidişatı öğrenerek geliyor ve süreç böylece daha süratli işliyor.

KİMLER İNME TEHLİKEYİ TAŞIYOR

İnmenin yaşın ilerlemesiyle beraber görülme sıklığı çoğalıyor. Yapılan araştırmalar gösteriyor ki her 6 bireyden biri yaşamları süresince bir defa inme ile karşılaşacak. Bayanlar bu mevzuda bahtsız zira 65 yaşından sonra görülme sıklığı daha fazla. Erkeklerde 65 yaşından evvel daha fazla görülebiliyor.

HİPERTANSİYON TEHLİKESİ

Türkiye’de hipertansiyon inme için büyük bir risk. Biz inmeyi tetikleyen ya da tehlike yaratan etmenleri ikiye ayırıyoruz; değiştirebilir ve değiştirilemez etkenler. Yaş, cinsiyet, genetik etkenler değiştirilemezler grubunda. Değiştirebildiklerimiz arasında ise hipertansiyon meseleyi var. Hipertansiyon inme tehlikesini yüzde 60 gibi büyük bir oranda artırıyor. Bu sebeple aralıklı olarak kan tazyiki ölçülerek, tuz tüketimini hakimiyet altına alarak, kan tazyikini tertip eden ve tehlikeyi eksilten ilaçları hekim hakimiyetinde kullanarak tedbir alınabilir. Kalp hastalıkları, aritmi de beyinde pıhtı oluşmasına neden olabiliyor. Diyabet ve kandaki yağ oranının yüksek olmasını da tehlike olarak sayabiliriz.

Beslenme bu noktada çok ehemmiyetli. Beslenme bozukluklarına bağlı tehlike etmenleri ilk üçte yer alıyor. Günde 3/5 porsiyon meyve ve sebze yemek, zeytinyağı kullanmak ve değişik yağları eksiltmek, akdeniz perhizi ile beslenmek çok yararlı. Bunlar hem beyindeki damar hastalıklarını, demans ve Alzheimer gelişimini önlemek için çok tesirli. Haftada en az 3 defa yarım saatlik orta süratte yürüyüş yapmak, sigara ve içkiden uzak kalmak, varsa uyku apnesi gibi uyku hastalıklarından korunmak ve kurtulmak çok ehemmiyetli. Aspirin kullanımı mevzusunda ise, herkese öneri etmesek de tehlike taşıyan 65 yaş üstü hastalar, diyabeti olanlar hekim himayesinde kullanabilirler.

HAVA LEKELİLİĞİ YENİDEN KARŞIMIZDA: TEHLİKEYİ YÜZDE 30 ARTIRIYOR!

İnmenin en ehemmiyetli tetikleyicilerinden biri de hava lekeliliği. Hava lekeliliği inme tehlikesini yüzde 30 oranında artırıyor. Zira bu vaziyet damar duvarını bozuyor, kan dolaşımındaki pıhtılaşma etmenlerini değiştiriyor. Bu mevzuda ülkemizde risk yaratan bölgelerimiz var ne yazık ki.

TÜRK NÖROLOJİ DERNEĞİ: TÜRKİYE’NİN NÖROLOJİ ATLASI’NI ÇIKARIYORUZ

Derneğimizin ehemmiyetli bir projesi daha var; Nöroloji Atlası Projesi. Bu çalışma henüz kaptan düzeyinde. Bu evrede çalışmamızın doğru bilgiler vermesi açısından hangi aksaklıklarla karşılaşabileceğimizi gördük. Elimizdeki bilgileri gözden geçirip çalışmaya devam edeceğiz ve gelecek yıl için doğru tasarıyı hazırlayacağız. Bir sene sonunda da büyük neticelere erişebileceğimizi ve bir sonraki kurultayda neticeleri sizinle paylaşabileceğimizi düşünüyoruz.

Bir cevap yazın