Bayanlar neden erkeklerden daha uzun yaşar?

Erkeklerin doğdukları andan itibaren popülasyonun yarısına mukayeseyle daha erken can verecekleri emindir. Sebebi cinsiyetleridir. Erkek oldukları için bayanlardan vasati üç sene daha az yaşayacaklardır.

Peki, neden böyledir, erkekler neden bayanlardan daha az yaşar? Bu cinsiyetin üzerindeki bu laneti tersine çevirmek olası müdür? Bu ayrım on senelerdir öğreniliyor ama ancak şimdilerde bu sualin cevabını bulma istikametinde adımlar atılıyor.

Bu mevzudaki ilk kanılardan biri erkeklerin ağır çalışma şartlarından dolayı erken can vermeleriydi. Madenlerde çalışan, toprağı takım biçen erkek, bedenine ekstra yükleniyor ve bunun tesirlerini seneler ilerledikçe görüyordu. Fakat mesele bu olsaydı artık erkeklerin ve bayanların eş şartlarda çalıştığı bir yarıyılda aradaki farkın kapanıyor olması gerekirdi.

Oysa cemiyette büyük metamorfozlar yaşanmasına karşın bayanlarla erkekler arasındaki vasati ömür uzunluğu farkı aynı kaldı. Misalin İsveç’te 1800’de yaş ortalaması bayanlar için 33, erkekler için 31 iken bugün sırasıyla 83,5 ve 79,5’tur. Yani her iki vaziyette de bayanlar erkeklerden yüzde 5 daha uzun yaşıyor.

Hayat stili mi?

Uzmanlar bu farkın her sene her ülkede korunduğunu ve insan biyolojisinde en sürekli meylin bu olduğunu belirtiyor.

Erkeklerin vücutlarına karşı daha kötücül davrandığını ispatlamak da pek olası değil. Sigara, içki ve obezite gibi faktörler değişik ülkelerde bu farkın azlığını veya çokluğunu tanımlayabiliyor. Misalin içki ve sigara suratından Rusya’da erkeklerin ömrü bayanlardan 13 sene daha kısa.

Fakat bu gidişat yalnızca insanlarda görülmüyor; bu faktörler mevzubahisi olmamasına karşın primatlarda da dişiler erkeklerden daha uzun yaşıyor.

Kromozomlar mı?

Öyle görünüyor ki bu sualin yanıtı evrimde uyuyor. Uzmanlar sosyal etkenler ve hayat stilinin de ehemmiyetli olduğunu, ama ihtiyarlamada hakikat tanımlayanın biyolojimizde uyuduğuna inanıyor.

Her hücrenin Deoksirübo Nükleik Asit’sındaki kromozomlarda bir hayli potansiyel mekanizma vardır. Kromozomlar çift halde bulunur: Bayanlarda iki X kromozomu, erkeklerde ise X ve Y kromozomu vardır.

Bu fark hücrelerin ihtiyarlamasını değiştirir. İki X kromozomu olması sebebiyle bayanlar her genin kopyasını meblağ; başka bir deyişle bir gende mesele varsa yedeği de vardır. Erkeklerinse böyle bir dayanak ihtimali yoktur. Bu sebeple zamanla daha fazla hücre arıza gösterip erkekleri daha büyük hastalık tehlikesiyle karşı karşıya bırakır.

Öbür söylemeler arasında “tempolu koşan bayan kalbi” varsayımı da vardır. Bayanların adet döngüsünün ikinci yarısında kalp atışları süratlenir; bunun hafif cinsten egzersiz tesiri vardır. Bu sebeple kalp ve damar hastalıkları daha geç yaşta ortaya çıkar.

Beden büyüklüğü de bir faktör olabilir. Uzun boylularda daha fazla hücre vardır. Bu ise hücrelerin değişinim tehlikesini artırır. Ayrıca büyük bedenler daha fazla enerji tüketir ve bunun atıkları bedende daha fazla aşınmaya yol açar. Erkekler daha uzun boylu oldukları için uzun vadede daha fazla zarara uğrarlar.

Hormonlar mı?

Ama belki de hakikat mesele erkeklere ses, fazla kıl ve kellik gibi öbür özelliklerini de veren testosteron hormonundadır. Koreli bilim adamı Han-Ün Park 19. asırda saray yaşamını incelerken, klasik erkeklerin 50 yaşına kadar yaşadığını, ergenlikten evvel hadım edilen 81 bireyin vasati yaşının ise 70 olduğunu görmüş. Krallar dahi onlardan daha erken ölüyormuş.

Hadım edilmiş başka erkekler araştırıldığında bu kadar belirgin bir fark görülmemiş olsa da, genel olarak testisleri alınmış insanların daha uzun yaşadığına inanılıyor.

Londra’daki UCL Üniversitesi’nden David Gem ise ergenlik sona erdiğinde erkeklerin artık görebilecekleri zararı görmüş olduklarına inanıyor. ABD’de 20 asırda us sağlık kurumunda uyuyan erkeklerin kimileri gerekli kısırlaştırmaya tabi yakalanıyordu. Bu erkeklere 15 yaşından evvel bu operasyon yapılmış ise öbür tutuklulardan daha fazla yaşadıkları görülmüştü.

Testosteron kısa yarıyılda bedeni daha eforlu kılsa da yol açtığı farklılıklar daha ileri yaşlarda bireyi kalp hastalıklarına, enfeksiyona ve kansere daha sarih hale getiriyor.

Bayanlar yalnızca testosteron tehlikesinden uzak durmakla kalmıyor, aynı zamanda kendi “gençlik iksirleri”nden de yararlanıyorlar. Bayan cinsiyet hormonu östrojen “antioksidan” işlevi görür ve hücrelere hasar veren zehirli kimyevileri pakler. Hayvanlar üzerinde yapılan deneylerde, yumurtalıkları alınmış olanların hücre tamirini yeterince yapamadıkları, bu sebeple daha az uzun yaşadıkları görülmüştür.

Uzmanlar bunun sebeplerini evrimsel mükâfatlandırmaya bağlıyor. Bayan ve erkekler böylece kendi genlerini aktarma uğrunu artırıyor. Çiftleşme zamanında bayanların testosteron yüklü baskın erkeği seçmesi, çocuklar doğduktan sonra ise erkeklerin devre dışı kalması mevzubahisi oluyor. Nesli sürdürecek olan çocuğun iyiliği anne bedeni ile iletişimli olduğu için onun babanınkinden çok daha sıhhatli olması ehemmiyet kazanıyor.

Bu erkekler açısından acı bir reel olabilir. Fakat bilim insanları, vasati ömür bakımından bayanlarla erkekler arasındaki farkın ne miktarda hormon etmeniyle söylenebileceğini ve bu sualin yanıtını aramaya devam etmek gerektiğini söylüyor.

Bir cevap yazın